Pope Leo cun St. John Henry Newman cu “Kawhhran Doctor” si dingih phuang a si theinak dingin lamzin a on sak a si.
Christian sinak thuhla ah tulai thuruahnak ropi zet pakhat a si mi, kum zatek 19 lai ah Christian pawl pumkhat si theinak hrang hminsinnak thukzet taan tu, thlarau le minung feh daan ah mi thupi zet pakhat, zumnak nun cu “thinlung le thinlung” Khrih thawn biakawknak a si daan lang ter in ca ngan tu a si. Thuthangtha hrangah caknak le duhnak thawn nung, kum 2019 ih netabik mithianghlim puan a si ruangah English Cardinal John Henry Newman cu kawhhran doctor ti ih phuang a si zangthu a sim a si.
“hmuihmel le thlam ihsin thudik ah”
“in hruai aw, ngilneinak tleu in a kulhmi lakah”
In kaihruai aw.
Zan cu a thim ih, Inn thawn hla zet ah ka um-
In kaihruai aw
Caan reipi Thawm huham thawn in thluasuah, a tu tiang in
In kaihruai ding
Thinlung le thinlung biakawknak in
Zan cu a liam,
Vancung mi hni hmel thawn zing cu,
In kai hruai aw
John Henry Newman cu a kum 32 lai ah Italy ram ah reipi khual a tlawn hnu England a tlun lam ah hi thlacamnak cu a thinlung in a suak a si. Newman cu kum 1801 ah a suak. Amah cu Anglican Puitham ah kum 8 sung a tuan ih Pawlpi sungah mi thinlung cak zet pakhat asi tin an thei a si. Amah cu ca ngannak in le thusimnak in mi kai tu a si.
Kum 1832 Italy a tlawng cu a sungah hawlnak thuk zet a um a si. Newman cu Pathian ih sinak thukzia thei duhnak thawn a khat ih amaih hrangah thudik tleunak, Khrih ih thudik, kawhhran ih sinak le kum zatek hmailam ih nungphung pawl cu a keng a si. A zumnak ih hmunpi bik le pathian hnatuan pawl um nak hmun a ruahnak cu Catholic biaknak ah nuam te ten danglam ter tu a si.
Kum 1845 ah amah cu Khristian Doctrine thangso ding hrang cangan ah catholic kawhhran ah amah cu pawm a si. Khrih thinlung ih suakmi, Martar pawl, kawhhran le hlanlai pupa pawl thuanthu pawl vekin thanglian mi Khristian zumnak ah a thlarau cu a ret a si. A rei hlan Kum 1845, October ni 8 ah Catholic kawhhran luh a dil a si. Cuih hnu ca a ngan mi ah “tipi let hnuah tiva kap ah thleng vekin ka lungawinak cu a tu tiang buainak um lo in a cam a si”
Kum 1846 ah amah cu leitlunhuap thuruat thiam le thelogian a sinan dangdornak thawn seminary tlawngta si dingin Italy ah a rak kir sal. “hi hmun ka um cu mangbang za a si” tin ca a ngan. “mang vek a si, a nuam, a him, a nuam zet, ruahsannak ih famkimnak le nunthar thok thawn a bang”. Kum 1847 may ni 30 ah Puithaim si dingin ordination a ngah asi.
Hi thuthang cu vatican thuthang ih kan ngah mi a si.
